Listy z zesłania
LISTY Z ZESŁANIA 1940 - 1959
DOFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO POCHODZĄCYCH Z FUNDUSZU PROMOCJI KULTURY - PAŃSTWOWEGO FUNDUSZU CELOWEGO
DEPORTACJE SOWIECKIE 1940 – 1941
10 LUTEGO 1940 ROKU PRASA GADZINOWA W OKUPOWANEJ PRZEZ NIEMCÓW WARSZAWIE ZAMIEŚCIŁA PRZEKŁAD RELACJI NIEMIECKIEJ GAZETY „FRANKFURTER ZEITUNG” Z MOSKWY O UKOŃCZENIU „DEMARKACJI NIEMIECKIEJ I SOWIECKIEJ STREFY INTERESÓW” WZDŁUŻ LINII POLSKICH RZEK SAN-BUG-NAREW-PISA. TEGO SAMEGO DNIA O ŚWICIE DO TYSIĘCY POLSKICH DOMÓW NA KRESACH ZAŁOMOTAŁY PIĘŚCI FUNKCJONARIUSZY NKWD. ROZPOCZĘŁY SIĘ MASOWE DEPORTACJE. TO KOLEJNA FORMA REPRESJI SOWIECKICH NA OBYWATELACH POLSKICH.
W ODRÓŻNIENIU OD POLSKICH ŻOŁNIERZY – JEŃCÓW WOJENNYCH I ARESZTOWANYCH PRZECIWNIKÓW REŻIMU SOWIECKIEGO, W PRZYPADKU WYWÓZEK WYBRANYCH, CAŁYCH POLSKICH RODZIN Z KRESÓW WSCHODNICH II RP – OD NIEMOWLAKA PO STARUSZKA – NIKOGO NIE OSĄDZANO. BYLI WYWOŻENI, BO BYLI POLAKAMI, A TEREN NA KTÓRYM ZAMIESZKIWALI MIAŁ BYĆ OCZYSZCZONY Z TZW. „ELEMENTÓW NIEPEWNYCH”.
W CZTERECH KOLEJNYCH, WIELKICH FALACH DEPORTACYJNYCH PRZYMUSOWO WYWIEZIONO, JAK SIĘ OBLICZA, CO NAJMNIEJ KILKASET TYSIĘCY, ALE NAJPRAWDOPODOBNIEJ DO 1.250.000 POLAKÓW. W KAŻDEJ Z DEPORTACJI BYŁY TO INNE GRUPY SPOŁECZNE, ZAMIESZKAŁE NA CAŁYM OBSZARZE KRESÓW WSCHODNICH II RP:
10.02.1940 R. – OSADNICY WOJSKOWI, LEŚNICY, KOLEJARZE, NAUCZYCIELE
13.04.1940 R. – RODZINY POLSKICH OFICERÓW I ŻOŁNIERZY OSADZONYCH W OBOZACH JENIECKICH, TAKŻE TYCH KTÓRYCH W TYM SAMYM CZASIE MORDOWANO W ZBRODNI KATYŃSKIEJ, A TAKŻE RODZINY WCZEŚNIEJ ARESZTOWANYCH OSÓB
CZERWIEC 1940 R. – OSOBY, KTÓRE UCIEKŁY Z CENTRALNEJ I ZACHODNIEJ POLSKI NA KRESY WSCHODNIE II RP, CHRONIĄC SIĘ TU PRZED WOJSKAMI NIEMIECKIMI
CZERWIEC 1941 R. – OSOBY ZAMIESZKUJĄCE GŁÓWNIE BIAŁOSTOCCZYZNĘ, CZYLI TEREN NAJBLIŻSZY GRANICY SOWIECKO-NIEMIECKIEJ.
CIĄG DALSZY TEKSTU ZNAJDZIESZ POD WYSTAWĄ
ZOBACZ WIRTUALNĄ WYSTAWĘ
WARTO PRZY TYM PODKREŚLIĆ, ŻE W 1941 R. W TYM SAMYM CZASIE W PODOBNY SPOSÓB WYWOŻONO RODZINY Z KRAJÓW BAŁTYCKICH. NIE MOŻE BYĆ ZATEM MOWY O PRZYPADKOWOŚCI TYCH WIELKICH LOGISTYCZNIE AKCJI DEPORTACYJNYCH, JAK UPARCIE TWIERDZIŁY PO LATACH WŁADZE RADZIECKIE.
WYSIEDLENIA ZACZYNAŁY SIĘ NAJCZĘŚCIEJ W ŚRODKU NOCY LUB O ŚWICIE. WYJĄTEK STANOWIŁA DEPORTACJA UCHODŹCÓW Z CZERWCA 1940 R., KIEDY TO LUDNOŚĆ GROMADZONO STOPNIOWO, W CIĄGU KOLEJNYCH DNI, NAJCZĘŚCIEJ POD PRETEKSTEM STAWIENIA SIĘ NA POWRÓT DO NIEMIECKIEJ STREFY OKUPACYJNEJ, O CO WIĘKSZOŚĆ WÓWCZAS DEPORTOWANYCH BEZSKUTECZNIE ZRESZTĄ ZABIEGAŁA.
SPECJALNE GRUPY OPERACYJNE, PO OTRZYMANIU WYKAZU OSÓB PODLEGAJĄCYCH ZATRZYMANIU, UDAWAŁY SIĘ WRAZ Z UZBROJONYM KONWOJEM POD WSKAZANE ADRESY, BUDZIŁY WYZNACZONE DO DEPORTACJI RODZINY, MĘŻCZYZN (JEŚLI BYLI) STAWIAŁY POD ŚCIANĄ, BY UNIEMOŻLIWIĆ JAKIKOLWIEK OPÓR, PO CZYM PRZEPROWADZAŁY GRUNTOWNĄ REWIZJĘ W CELU WYKRYCIA BRONI, AMUNICJI, OBCEJ WALUTY I MATERIAŁÓW KONTRREWOLUCYJNYCH. DOŚĆ CZĘSTO KORZYSTAŁY PRZY TYM Z LOKALNYCH DZIAŁACZY KOMUNISTYCZNYCH, KTÓRZY SŁUŻYLI IM ZA PRZEWODNIKÓW I TŁUMACZY. PO ZAKOŃCZONEJ REWIZJI WYZNACZANO CZAS NA SPAKOWANIE NAJNIEZBĘDNIEJSZYCH RZECZY I SANIAMI LUB CIĘŻARÓWKAMI (W ZALEŻNOŚCI OD PORY ROKU) TRANSPORTOWANO ZATRZYMANYCH DO MIEJSC FORMOWANIA SIĘ SKŁADÓW DEPORTACYJNYCH – WIĘKSZYCH STACJI KOLEJOWYCH.
DEPORTACJA OZNACZAŁA W PRAKTYCE UTRATĘ CAŁEGO POSIADANEGO DOTĄD MAJĄTKU. INSTRUKCJA LUDOWEGO KOMISARIATU SPRAW WEWNĘTRZNYCH ZSRR PRZYGOTOWANA JUŻ W GRUDNIU 1939 ROKU O PORZĄDKU PRZESIEDLANIA POLSKICH OSADNIKÓW Z ZACHODNICH OBWODÓW USRS I BSRS PRZEWIDYWAŁA PRAWO DO ZABRANIA JEDYNIE 500 KG DOBYTKU NA RODZINĘ – NAJCZĘŚCIEJ UBRAŃ I PODSTAWOWYCH SPRZĘTÓW DOMOWYCH. BYWAŁO I TAK, ŻE KONWÓJ NIE POZWALAŁ NA ZABRANIE PRAWIE NICZEGO. W KOLEJNYCH FALACH DEPORTACYJNYCH KONTYNGENT TEN ZMNIEJSZONO DO 100 KG. POZOSTAWIONE MIENIE PRZECHODZIŁO NA WŁASNOŚĆ PAŃSTWA. WIELE RZECZY, ZANIM UDAŁO SIĘ JE ZABEZPIECZYĆ, ROZKRADALI OKOLICZNI MIESZKAŃCY ORAZ LOKALNI KOMUNISTYCZNI DZIAŁACZE PARTYJNI.
DEPORTOWANE RODZINY TRANSPORTOWANE BYŁY NA ZESŁANIE, DO KATORŻNICZEJ PRACY W GŁĘBI ZSRR W BYDLĘCYCH WAGONACH BEZ OGRZEWANIA, CZĘSTO BEZ DOSTARCZANEGO PRZEZ NKWD POŻYWIENIA, STŁOCZENI, CIERPIĄC GŁÓD, CHOROBY, ZIMNO. WIELU Z NICH – W SZCZEGÓLNOŚCI STARCÓW I MAŁYCH DZIECI – NIE PRZETRWAŁO KILKUTYGODNIOWEJ PODRÓŻY. ICH CIAŁA KONWOJENCI ZABIERALI Z POCIĄGU. RODZINY NIGDY NIE DOWIEDZIAŁY SIĘ, GDZIE ZOSTALI POCHOWANI.
DOWIEZIENI NA MIEJSCE ZESŁAŃCY BYLI ROZDZIELANI DO OSIEDLENIA NA TZW. POSIOŁKACH CZĘSTO W ODLUDNYCH CZĘŚCIACH SOWIECKIEJ TAJGI LUB KOŁCHOZACH NA KAZACHSKICH STEPACH. TAM POD NADZOREM NKWD MIELI PRACOWAĆ ZA GŁODOWE WYŻYWIENIE. PODOBNIE JAK WIĘŹNIOWIE ŁAGRÓW ŻYLI W STRASZNYCH WARUNKACH, BEZ OPIEKI MEDYCZNEJ, STALE INFORMOWANI PRZEZ STRAŻNIKÓW, ŻE „ŻADNEJ POLSKI JUŻ NIGDY NIE BĘDZIE, A WY TU PRZYJECHALIŚCIE, ABY TU PRACOWAĆ I TU ZAKOŃCZYĆ SWÓJ ŻYWOT”.
