Sybiracy w 2 Korpusie Polskim
SYBIRACY W 2 KORPUSIE POLSKIM
DOFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO POCHODZĄCYCH Z FUNDUSZU PROMOCJI KULTURY - PAŃSTWOWEGO FUNDUSZU CELOWEGO
SYBIRACY W 2 KORPUSIE POLSKIM
Atak III Rzeszy na ZSRR w czerwcu 1941 r. i naciski ze strony aliantów sprawiły, że Józef Stalin po intensywnych represjach wobec obywateli polskich w latach 1939–1941 rozważał przywrócenie stosunków dyplomatycznych z Polską. Kontrowersyjna decyzja Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych i premiera rządu RP na uchodźstwie – gen. Władysława Sikorskiego o podjęciu rozmów z przedstawicielami ZSRR w Londynie w nadziei na ocalenie przebywających w niewoli sowieckiej obywateli polskich ostatecznie uratowała około 115 tys. naszych rodaków. 30.07.1941 r. został podpisany Układ pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a ZSRR, zwany powszechnie układem Sikorski–Majski (od nazwisk jego sygnatariuszy: gen. Sikorskiego oraz ambasadora ZSRR w Wielkiej Brytanii Iwana Majskiego). Na jego mocy odnowiono kontakty dyplomatyczne, weszła w życie „amnestia” dla obywateli polskich „pozbawionych wolności na terytorium ZSRR” oraz planowano niezwłocznie przystąpić do tworzenia oddziałów polskich, które miały uczestniczyć we wspólnej walce z hitlerowskimi Niemcami.
Choć układ obowiązywał, władze łagrów, miejsc zesłań, fabryk i kołchozów niechętnie zwalniały obywateli polskich i umożliwiały im podróż do tworzących się Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR, bo taką formalną nazwę nadano tworzonym na terenie Związku Radzieckiego pod dowództwem gen. Władysława Andersa oddziałom polskim. Mimo tych trudności od 14.08.1941 r., gdy rządy obu państw zawarły umowę wojskową, na południe ZSRR nieprzerwa- nie przez wiele miesięcy podążały dziesiątki tysięcy obywateli polskich różnych narodowości. Mimo wyczerpania i chorób zgłaszali się oni ochotniczo do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR, gdzie mimo bardzo trudnych warunków zakwaterowania i aprowizacji, z uwagi na niedotrzymywanie warunków umów sojuszniczych przez Sowietów, oraz szerzących się chorób zakaźnych rozpoczęli szkolenie celem przyszłej walki o niepodległość Polski u boku aliantów. Poza ochotnikami do miejsc stacjonowania Wojska Polskiego dążyli także cywile – całe rodziny, w tym dzieci i młodzież. Żołnierze dzielili się z nimi i tak skromnymi racjami żywieniowymi. Gen. Anders, pragnąc ocalić jak najwięcej spośród nich, tworzył dla nastolatków oddziały junaków i junaczek, a dla kobiet – Pomocniczą Służbę Kobiet.
CIĄG DALSZY TEKSTU ZNAJDZIESZ POD WYSTAWĄ
ZOBACZ WIRTUALNĄ WYSTAWĘ
Trudności aprowizacyjne, ograniczanie przez władze sowieckie poboru do PSZ w ZSRR oraz chęć wykorzystania przez Józefa Stalina poszczególnych dywizji polskich nieprzygotowanych jeszcze do walki z trudnym, niemieckim przeciwnikiem spowodowały naciski gen. Andersa na swych przełożonych i władze angielskie i sowieckie dla umożliwienia ewakuacji podległych mu oddziałów i rodzin wojskowych przy nich przebywających na Bliski Wschód. Polscy żołnierze mieli wesprzeć niezbyt licznie tam stacjonujące oddziały angielskie ochraniające ważny strategicznie teren, bogaty w złoża ropy naftowej, przed ich zajęciem przez III Rzeszę. Ostatecznie Stalin wyraził zgodę na ewakuację Polskich Sił Zbrojnych z terenu ZSRR w dwóch falach ewakuacyjnych drogą morską poprzez Morze Kaspijskie do Iranu – w marcu/kwietniu i sierpniu 1942 r. Ogółem uratowało się tą drogą z sowieckiego „raju” 78.470 żołnierzy oraz 37.272 osoby cywilne. O dalszy los ewakuowanych z ZSRR wraz z wojskiem cywili musiały zadbać emigracyjne polskie władze cywilne we współpracy z dowództwem i władzami brytyjskimi. Stworzono dla nich w latach 1942-1950 obozy w Iranie, Libanie, Indiach, Afryce, Nowej Zelandii i Meksyku.
Natomiast dla żołnierzy, po wyleczeniu z nabytych w ZSRR chorób i głodu, rozpoczął się kolejny etap przygotowań do walki o niepodległość Ojczyzny. W latach 1942-1943 polskie władze wojskowe przeprowadziły reorganizację polskich oddziałów na Bliskim Wschodzie oraz szerokie szkolenie wojskowe dla żołnierzy i oficerów. Część z nich została skierowana do Wielkiej Brytanii do innych jednostek Polskich Sił Zbrojnych. Z pozostałych oddziałów (44 tysiące żołnierzy) nadal dowodzonych przez gen. Andersa, 21.07.1943 r. powstał 2 Korpus Polski. To w jego szeregach polscy żołnierze w latach 1944-1945 wsławili się bohaterskimi walkami u boku aliantów na froncie włoskim, w tym w bitwach nad rzeką Sangro, o Monte Cassino, Ankonę i wyzwolenie Bolonii z rąk niemieckich, by wymienić tylko najważniejsze z nich. Polacy walczyli o wolność Europy, jednocześnie mając nadzieję na wywalczenie drogi do swej Ojczyzny.
Mimo odniesionych zwycięstw i pokonania przez aliantów III Rzeszy w toku uzgodnień Wielkiej Trójki (Wielkiej Brytanii, ZSRR i USA) Polska (bez zgody legalnych władz polskich w Londynie) pozostała po wojnie w sowieckiej strefie wpływów, a Kresy Wschodnie II RP zostały włączone formalnie do ZSRR.
